Wendbaarheid

We leven in een tijd van exponentiële verandering.

En wil je overleven als organisatie, dan moet je mee in de verandering. We noemen dit Agility of wendbaarheid. Steeds meer organisaties gaan hier mee aan de gang. En bij steeds meer organisaties mislukt dit. Agile is geen trucje. Je kunt het niet overlaten aan de "uitvoerende teams" zoals een VP bij een grote telecom provider eens zei, toen ik daar nog werkte.

Agile ben je, scrum doe je. Het is een fundamenteel andere manier van kijken naar mensen. Agile begint in de top van de organisatie. Als daar de heartbeat niet omhoog gaat, dan is de poging gedoemd te mislukken. Dan zullen teams gedesillusioneerd raken door een gebrek aan vertrouwen en afgestraft te worden voor fouten. 

Kritische noot

Ik kwam de afgelopen week tot twee keer toe een artikel tegen waarin een kritische noot werd geplaatst bij de huidige beweging richting zelfsturing/zelforganisatie/autonome teams. Nu is het belangrijk om kritisch te zijn en blijven en niet elke hype klakkeloos te accepteren en beide schrijvers hadden een zeer terecht punt. Zonder het als zodanig te benoemen legden zij een misverstand bloot, wat vaker voorkomt. 

Zelf bepalen

Het deed me denken aan een uitspraak van een teamlid bij een grote bank waar ik recent teams mocht begeleiden in de transitie naar zelforganisatie. Iemand vroeg iets aan deze dame, waarop zij lachend antwoordde: "Dat doen we vanaf nu niet meer. We zijn tenslotte nu zelf-organiserend en ik heb besloten dat we hier mee stoppen." Nu was dit een grap, maar er zat wel degelijk een ondertoon in: Als we het zelf voor het zeggen hebben, dan kan ik dus bepalen wat ik doe en wat niet. 

Onderwijs

Het eerste artikel (in het NRC) was van een rector van een school in Amsterdam die ageerde tegen de roep naar meer maatwerk in het onderwijs, een roep die breed gehoor vindt. Hij noemt twee bezwaren:

  • Niet iedere leerling is in staat om zijn of haar eigen leertraject uit te stippelen
  • De school verwordt tot een cafetaria, waar iedereen naar believen komt halen wat hij of zij nodig heeft. 

De schrijver houdt een pleidooi voor de school als leergemeenschap. Leren doe je met elkaar. Ik deel die visie hartsgrondig en ben het dus volledig met hem eens dat het onderwijs niet moet verindividualiseren. Overigens is het maar de vraag of niet iedere leerling in staat is om zijn of haar leertraject uit te stippelen, maar daarover straks meer.

Autonomie

Het tweede artikel stond in ManagementImpact en kopte: "Sterke autonomie werkt averechts" Ook dit is een mooi betoog wat draait om de stelling dat we nu eenmaal niet volledig autonoom zijn. Zowel in de maatschappij als in het bedrijfsleven of op school hebben we elkaar nodig, zijn we onderling afhankelijk. Het draait ook hier dus om verbinding! De schrijfster haalt het gedachtengoed van Ken Wilber aan, die stelt dat er een drietrapsraket is van controle, macht en verbinding. De onderlinge verbondenheid wordt geschraagd door een passende binding en houding. Een scheve machtsverhouding leidt tot overmatige controle. Ook dit  is voor mij, en voor wie niet, zeer herkenbaar en ik deel de mening van de schrijfster volkomen.

Nuance

De enige nuance die ik bij het tweede artikel aan wil brengen is dat onder controle vaak wordt verstaan dat je door allerlei hoepeltjes moet springen voor je ergens toestemming voor krijgt. Controle vooraf op basis van wantrouwen. Een wantrouwen wat wellicht ook doorklinkt in de stelling dat niet iedere leerling in staat is om zijn of haar eigen leertraject uit te stippelen. Ongetwijfeld zijn er voorbeelden van leerlingen die dat niet (of nog niet?) kunnen. Net zo goed als dat er voorbeelden zijn van mensen die kwaads in de zin hebben. Maar waarom zouden wij onze maatschappij of organisatie in willen richten op de 2% uitzondering met alle gevolgen van dien? Ik pleit dus voor controle op basis van vertrouwen, achteraf. Dit heeft een hogere wendbaarheid tot gevolg.

Samensturing of samen-organisatie

Wat beide schrijvers bloot leggen is dat de beweging naar meer autonomie wordt verward met het toenemende individualisme, een beweging die overigens al veel langer aan de gang is. Misschien is individualisering zelfs wel een noodzakelijke fase in de ontwikkeling van een kind, loskomen van mama en papa en een eigen persoonlijkheid ontwikkelen. MAAR, het individu is niet het eindstation. Je moet eerst een individu worden om je te kunnen verbinden.

Zoals de spreeuwen in een zwerm in het filmpje op onze landingspagina. Iedere spreeuw is een individu en heeft een eigen belang: ontkomen aan de slechtvalk die door het filmpje raast en overleven. Daarom werken ze samen. In de zwerm is er niemand de baas en toch gebeuren er geen botsingen. Het ideale beeld van zelforganisatie: de belangen zijn helder en iedereen commiteert zich aan het doel.

En dat is ook wat we gedaan hebben bij de grote bank die naar zelforganisatie ging. Het begint met het uitspreken van vertrouwen. Vertrouwen is nodig om ruimte te creëren, ruimte om te bewegen, ruimte om fouten te maken, ruimte om fouten bespreekbaar te maken. Daarna kun je mensen uitnodigen om te bewegen. Het "probleem" met eigenaarschap is dat je het niet kunt opleggen. En als mensen dan gaan bewegen, dan begint de reis pas. Het draait dus niet om een hogere mate van autonomie  maar om het besef dat ieder gelijkwaardig is en een zinvolle bijdrage kan leveren aan het gezamenlijke resultaat, waardoor teams en organisaties boven zichzelf uitstijgen.

En leert de geschiedenis ons niet dat de welvarendheid van een maatschappij te relateren is aan de mate waarin er meer oog is voor ieders persoonlijke belang?